{
    "componentChunkName": "component---src-templates-exercise-js",
    "path": "/تمرين-50/تطور-جملة-ميكانيكية/علوم-تجريبية-سنة-ثالثة-ثانوي",
    "result": {"data":{"exercise":{"uuid":"5af71464-5347-4e29-ae39-358c7a8fa09b","slug":"/تمرين-50/تطور-جملة-ميكانيكية/علوم-تجريبية-سنة-ثالثة-ثانوي","title":"تمرين 50","level":"سنة ثالثة ثانوي","division":"علوم تجريبية","domain":"التطورات الرتيبة","unite":"تطور جملة ميكانيكية","rank":null,"difficulty":3,"author":"content-pipeline","description":"بكالوريا 2022: السقوط الحر لكرة من ارتفاع 90 m، ثم سقوط كرتين في الهواء باحتكاك f = k·v²: المعادلة التفاضلية والسرعة الحدية — تمرين مع الحل، ثالثة ثانوي","excerpt":"شَكّل سقوط الأجسام موضوع تساؤل الكثير من العلماء مُنذ القِدم، حيث تصوّر أرسطو في القرن الرابع قبل الميلاد أنّ سرعة الأجسام أثناء سقوطها تتناسب مع ثقلها، وفي بدا","banner":"mechanic","thumbnailUrl":"https://media.benahmed.education/site/thumbnails/mechanic.webp?v=2","html":"<p class=\"paragraph\">شَكّل سقوط الأجسام موضوع تساؤل الكثير من العلماء مُنذ القِدم، حيث تصوّر أرسطو في القرن الرابع قبل الميلاد أنّ سرعة الأجسام أثناء سقوطها تتناسب مع ثقلها، وفي بداية القرن السابع عشر اهتمّ العالم الإيطالي غاليلي (1564–1642) بدراسة حركة أجسام مُختلفة بتركها تسقط من أعلى برج بيزا، فلاحظ أنّ أجساما ذات كتل مُختلفة تسقط بنفس الكيفية في غياب تأثير الهواء (على عكس ما كان يظنّه أرسطو).</p>\n<p class=\"paragraph\">للتحقُّق من بعض النتائج المُتوصّل إليها، ندرس في هذا التمرين تأثير كتلة الجسم على تطوّر سرعته خلال السقوط الشاقولي في الهواء.</p>\n<h3>1. دراسة السقوط الشاقولي بإهمال قوى الاحتكاك وتأثيرات الهواء</h3>\n<p class=\"paragraph\">عند لحظة\n<span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\"><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\"><semantics><mrow><mi>t</mi><mo>=</mo><mn>0</mn></mrow><annotation encoding=\"application/x-tex\">t=0</annotation></semantics></math></span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"strut\" style=\"height:0.6151em;\"></span><span class=\"mord mathnormal\">t</span><span class=\"mspace\" style=\"margin-right:0.2778em;\"></span><span class=\"mrel\">=</span><span class=\"mspace\" style=\"margin-right:0.2778em;\"></span></span><span class=\"base\"><span class=\"strut\" style=\"height:0.6444em;\"></span><span class=\"mord\">0</span></span></span></span>\nنعتبرها مبدأ للأزمنة، نترك كرة كتلتها\n<span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\"><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\"><semantics><mrow><mi>m</mi></mrow><annotation encoding=\"application/x-tex\">m</annotation></semantics></math></span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"strut\" style=\"height:0.4306em;\"></span><span class=\"mord mathnormal\">m</span></span></span></span>\nنعتبرها نقطية بدون سرعة ابتدائية من نقطة\n<span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\"><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\"><semantics><mrow><mi>o</mi></mrow><annotation encoding=\"application/x-tex\">o</annotation></semantics></math></span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"strut\" style=\"height:0.4306em;\"></span><span class=\"mord mathnormal\">o</span></span></span></span>\nتقع أعلى برج ارتفاعه\n<span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\"><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\"><semantics><mrow><mi>h</mi><mo>=</mo><mn>90</mn><mtext> </mtext><mi>m</mi></mrow><annotation encoding=\"application/x-tex\">h=90\\,m</annotation></semantics></math></span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"strut\" style=\"height:0.6944em;\"></span><span class=\"mord mathnormal\">h</span><span class=\"mspace\" style=\"margin-right:0.2778em;\"></span><span class=\"mrel\">=</span><span class=\"mspace\" style=\"margin-right:0.2778em;\"></span></span><span class=\"base\"><span class=\"strut\" style=\"height:0.6444em;\"></span><span class=\"mord\">90</span><span class=\"mspace\" style=\"margin-right:0.1667em;\"></span><span class=\"mord mathnormal\">m</span></span></span></span>\nعن سطح الأرض. ندرس حركة الكرة في معلم\n<span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\"><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\"><semantics><mrow><mo stretchy=\"false\">(</mo><mi>o</mi><mo separator=\"true\">,</mo><mover accent=\"true\"><mi>k</mi><mo>⃗</mo></mover><mo stretchy=\"false\">)</mo></mrow><annotation encoding=\"application/x-tex\">(o,\\vec{k})</annotation></semantics></math></span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"strut\" style=\"height:1.2274em;vertical-align:-0.25em;\"></span><span class=\"mopen\">(</span><span class=\"mord mathnormal\">o</span><span class=\"mpunct\">,</span><span class=\"mspace\" style=\"margin-right:0.1667em;\"></span><span class=\"mord accent\"><span class=\"vlist-t\"><span class=\"vlist-r\"><span class=\"vlist\" style=\"height:0.9774em;\"><span style=\"top:-3em;\"><span class=\"pstrut\" style=\"height:3em;\"></span><span class=\"mord mathnormal\" style=\"margin-right:0.03148em;\">k</span></span><span style=\"top:-3.2634em;\"><span class=\"pstrut\" style=\"height:3em;\"></span><span class=\"accent-body\" style=\"left:-0.2355em;\"><span class=\"overlay\" style=\"height:0.714em;width:0.471em;\"><svg xmlns=\"http://www.w3.org/2000/svg\" width='0.471em' height='0.714em' style='width:0.471em' viewBox='0 0 471 714' preserveAspectRatio='xMinYMin'><path d='M377 20c0-5.333 1.833-10 5.5-14S391 0 397 0c4.667 0 8.667 1.667 12 5\n3.333 2.667 6.667 9 10 19 6.667 24.667 20.333 43.667 41 57 7.333 4.667 11\n10.667 11 18 0 6-1 10-3 12s-6.667 5-14 9c-28.667 14.667-53.667 35.667-75 63\n-1.333 1.333-3.167 3.5-5.5 6.5s-4 4.833-5 5.5c-1 .667-2.5 1.333-4.5 2s-4.333 1\n-7 1c-4.667 0-9.167-1.833-13.5-5.5S337 184 337 178c0-12.667 15.667-32.333 47-59\nH213l-171-1c-8.667-6-13-12.333-13-19 0-4.667 4.333-11.333 13-20h359\nc-16-25.333-24-45-24-59z'/></svg></span></span></span></span></span></span></span><span class=\"mclose\">)</span></span></span></span>\nشاقولي موجّه نحو الأسفل مُرتبط بسطح الأرض، نعتبره عطاليا (نأخذ\n<span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\"><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\"><semantics><mrow><mi>g</mi><mo>=</mo><mn>9.8</mn><mtext> </mtext><mi>m</mi><mo>⋅</mo><msup><mi>s</mi><mrow><mo>−</mo><mn>2</mn></mrow></msup></mrow><annotation encoding=\"application/x-tex\">g=9.8\\,m\\cdot s^{-2}</annotation></semantics></math></span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"strut\" style=\"height:0.625em;vertical-align:-0.1944em;\"></span><span class=\"mord mathnormal\" style=\"margin-right:0.03588em;\">g</span><span class=\"mspace\" style=\"margin-right:0.2778em;\"></span><span class=\"mrel\">=</span><span class=\"mspace\" style=\"margin-right:0.2778em;\"></span></span><span class=\"base\"><span class=\"strut\" style=\"height:0.6444em;\"></span><span class=\"mord\">9.8</span><span class=\"mspace\" style=\"margin-right:0.1667em;\"></span><span class=\"mord mathnormal\">m</span><span class=\"mspace\" style=\"margin-right:0.2222em;\"></span><span class=\"mbin\">⋅</span><span class=\"mspace\" style=\"margin-right:0.2222em;\"></span></span><span class=\"base\"><span class=\"strut\" style=\"height:0.8141em;\"></span><span class=\"mord\"><span class=\"mord mathnormal\">s</span><span class=\"msupsub\"><span class=\"vlist-t\"><span class=\"vlist-r\"><span class=\"vlist\" style=\"height:0.8141em;\"><span style=\"top:-3.063em;margin-right:0.05em;\"><span class=\"pstrut\" style=\"height:2.7em;\"></span><span class=\"sizing reset-size6 size3 mtight\"><span class=\"mord mtight\"><span class=\"mord mtight\">−</span><span class=\"mord mtight\">2</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span>).</p>\n<ol class=\"paragraph orderedList\">\n<li class=\"paragraph\" style=\"font-size:1em\">عرِّف المرجع العطالي.</li>\n<li class=\"paragraph\" style=\"font-size:1em\">هل يكون مركز عطالة الكرة في سقوط حُر؟ برِّر إجابتك.</li>\n<li class=\"paragraph\" style=\"font-size:1em\">بتطبيق القانون الثاني لنيوتن حدِّد طبيعة حركة مركز عطالة الكرة ثم اكتب المعادلة الزمنية لكُلٍّ من السرعة\n<span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\"><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\"><semantics><mrow><mi>v</mi><mo stretchy=\"false\">(</mo><mi>t</mi><mo stretchy=\"false\">)</mo></mrow><annotation encoding=\"application/x-tex\">v(t)</annotation></semantics></math></span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"strut\" style=\"height:1em;vertical-align:-0.25em;\"></span><span class=\"mord mathnormal\" style=\"margin-right:0.03588em;\">v</span><span class=\"mopen\">(</span><span class=\"mord mathnormal\">t</span><span class=\"mclose\">)</span></span></span></span>\nوالحركة\n<span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\"><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\"><semantics><mrow><mi>z</mi><mo stretchy=\"false\">(</mo><mi>t</mi><mo stretchy=\"false\">)</mo></mrow><annotation encoding=\"application/x-tex\">z(t)</annotation></semantics></math></span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"strut\" style=\"height:1em;vertical-align:-0.25em;\"></span><span class=\"mord mathnormal\" style=\"margin-right:0.04398em;\">z</span><span class=\"mopen\">(</span><span class=\"mord mathnormal\">t</span><span class=\"mclose\">)</span></span></span></span>.</li>\n<li class=\"paragraph\" style=\"font-size:1em\">احسب سرعة مركز عطالة الكرة عند بلوغها سطح الأرض ثم استنتج مُدّة السقوط عندئذٍ.</li>\n<li class=\"paragraph\" style=\"font-size:1em\">هل تتعلق سرعة الكرة أثناء سقوطها بكتلتها في هذه الحالة؟ علِّل.</li>\n</ol>\n<h3>2. دراسة حركة سقوط كرتين في الهواء</h3>\n<p class=\"paragraph\">ندرس في هذا الجزء السقوط في الهواء لكرة حديدية وكرة تنس نعتبرهما نقطيتين، تمّ تحريرهما عند نفس اللّحظة\n<span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\"><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\"><semantics><mrow><mi>t</mi><mo>=</mo><mn>0</mn></mrow><annotation encoding=\"application/x-tex\">t=0</annotation></semantics></math></span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"strut\" style=\"height:0.6151em;\"></span><span class=\"mord mathnormal\">t</span><span class=\"mspace\" style=\"margin-right:0.2778em;\"></span><span class=\"mrel\">=</span><span class=\"mspace\" style=\"margin-right:0.2778em;\"></span></span><span class=\"base\"><span class=\"strut\" style=\"height:0.6444em;\"></span><span class=\"mord\">0</span></span></span></span>\nبدون سرعة ابتدائية من أعلى نفس البرج السابق وفي نفس المعلم\n<span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\"><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\"><semantics><mrow><mo stretchy=\"false\">(</mo><mi>o</mi><mo separator=\"true\">,</mo><mover accent=\"true\"><mi>k</mi><mo>⃗</mo></mover><mo stretchy=\"false\">)</mo></mrow><annotation encoding=\"application/x-tex\">(o,\\vec{k})</annotation></semantics></math></span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"strut\" style=\"height:1.2274em;vertical-align:-0.25em;\"></span><span class=\"mopen\">(</span><span class=\"mord mathnormal\">o</span><span class=\"mpunct\">,</span><span class=\"mspace\" style=\"margin-right:0.1667em;\"></span><span class=\"mord accent\"><span class=\"vlist-t\"><span class=\"vlist-r\"><span class=\"vlist\" style=\"height:0.9774em;\"><span style=\"top:-3em;\"><span class=\"pstrut\" style=\"height:3em;\"></span><span class=\"mord mathnormal\" style=\"margin-right:0.03148em;\">k</span></span><span style=\"top:-3.2634em;\"><span class=\"pstrut\" style=\"height:3em;\"></span><span class=\"accent-body\" style=\"left:-0.2355em;\"><span class=\"overlay\" style=\"height:0.714em;width:0.471em;\"><svg xmlns=\"http://www.w3.org/2000/svg\" width='0.471em' height='0.714em' style='width:0.471em' viewBox='0 0 471 714' preserveAspectRatio='xMinYMin'><path d='M377 20c0-5.333 1.833-10 5.5-14S391 0 397 0c4.667 0 8.667 1.667 12 5\n3.333 2.667 6.667 9 10 19 6.667 24.667 20.333 43.667 41 57 7.333 4.667 11\n10.667 11 18 0 6-1 10-3 12s-6.667 5-14 9c-28.667 14.667-53.667 35.667-75 63\n-1.333 1.333-3.167 3.5-5.5 6.5s-4 4.833-5 5.5c-1 .667-2.5 1.333-4.5 2s-4.333 1\n-7 1c-4.667 0-9.167-1.833-13.5-5.5S337 184 337 178c0-12.667 15.667-32.333 47-59\nH213l-171-1c-8.667-6-13-12.333-13-19 0-4.667 4.333-11.333 13-20h359\nc-16-25.333-24-45-24-59z'/></svg></span></span></span></span></span></span></span><span class=\"mclose\">)</span></span></span></span>\nمبدؤه منطبق مع أعلى البرج.</p>\n<p class=\"paragraph\">تخضع كل كرة أثناء سقوطها في الهواء لثقلها ولقوة احتكاك الهواء\n<span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\"><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\"><semantics><mrow><mover accent=\"true\"><mi>f</mi><mo>⃗</mo></mover></mrow><annotation encoding=\"application/x-tex\">\\vec{f}</annotation></semantics></math></span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"strut\" style=\"height:1.1719em;vertical-align:-0.1944em;\"></span><span class=\"mord accent\"><span class=\"vlist-t vlist-t2\"><span class=\"vlist-r\"><span class=\"vlist\" style=\"height:0.9774em;\"><span style=\"top:-3em;\"><span class=\"pstrut\" style=\"height:3em;\"></span><span class=\"mord mathnormal\" style=\"margin-right:0.10764em;\">f</span></span><span style=\"top:-3.2634em;\"><span class=\"pstrut\" style=\"height:3em;\"></span><span class=\"accent-body\" style=\"left:-0.0688em;\"><span class=\"overlay\" style=\"height:0.714em;width:0.471em;\"><svg xmlns=\"http://www.w3.org/2000/svg\" width='0.471em' height='0.714em' style='width:0.471em' viewBox='0 0 471 714' preserveAspectRatio='xMinYMin'><path d='M377 20c0-5.333 1.833-10 5.5-14S391 0 397 0c4.667 0 8.667 1.667 12 5\n3.333 2.667 6.667 9 10 19 6.667 24.667 20.333 43.667 41 57 7.333 4.667 11\n10.667 11 18 0 6-1 10-3 12s-6.667 5-14 9c-28.667 14.667-53.667 35.667-75 63\n-1.333 1.333-3.167 3.5-5.5 6.5s-4 4.833-5 5.5c-1 .667-2.5 1.333-4.5 2s-4.333 1\n-7 1c-4.667 0-9.167-1.833-13.5-5.5S337 184 337 178c0-12.667 15.667-32.333 47-59\nH213l-171-1c-8.667-6-13-12.333-13-19 0-4.667 4.333-11.333 13-20h359\nc-16-25.333-24-45-24-59z'/></svg></span></span></span></span><span class=\"vlist-s\">​</span></span><span class=\"vlist-r\"><span class=\"vlist\" style=\"height:0.1944em;\"><span></span></span></span></span></span></span></span></span>\n(نهمل دافعة أرخميدس أمام هاتين القوتين).</p>\n<p class=\"paragraph\">نقبل أنّ شدة\n<span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\"><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\"><semantics><mrow><mover accent=\"true\"><mi>f</mi><mo>⃗</mo></mover></mrow><annotation encoding=\"application/x-tex\">\\vec{f}</annotation></semantics></math></span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"strut\" style=\"height:1.1719em;vertical-align:-0.1944em;\"></span><span class=\"mord accent\"><span class=\"vlist-t vlist-t2\"><span class=\"vlist-r\"><span class=\"vlist\" style=\"height:0.9774em;\"><span style=\"top:-3em;\"><span class=\"pstrut\" style=\"height:3em;\"></span><span class=\"mord mathnormal\" style=\"margin-right:0.10764em;\">f</span></span><span style=\"top:-3.2634em;\"><span class=\"pstrut\" style=\"height:3em;\"></span><span class=\"accent-body\" style=\"left:-0.0688em;\"><span class=\"overlay\" style=\"height:0.714em;width:0.471em;\"><svg xmlns=\"http://www.w3.org/2000/svg\" width='0.471em' height='0.714em' style='width:0.471em' viewBox='0 0 471 714' preserveAspectRatio='xMinYMin'><path d='M377 20c0-5.333 1.833-10 5.5-14S391 0 397 0c4.667 0 8.667 1.667 12 5\n3.333 2.667 6.667 9 10 19 6.667 24.667 20.333 43.667 41 57 7.333 4.667 11\n10.667 11 18 0 6-1 10-3 12s-6.667 5-14 9c-28.667 14.667-53.667 35.667-75 63\n-1.333 1.333-3.167 3.5-5.5 6.5s-4 4.833-5 5.5c-1 .667-2.5 1.333-4.5 2s-4.333 1\n-7 1c-4.667 0-9.167-1.833-13.5-5.5S337 184 337 178c0-12.667 15.667-32.333 47-59\nH213l-171-1c-8.667-6-13-12.333-13-19 0-4.667 4.333-11.333 13-20h359\nc-16-25.333-24-45-24-59z'/></svg></span></span></span></span><span class=\"vlist-s\">​</span></span><span class=\"vlist-r\"><span class=\"vlist\" style=\"height:0.1944em;\"><span></span></span></span></span></span></span></span></span>\nتُكتب\n<span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\"><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\"><semantics><mrow><mi>f</mi><mo>=</mo><mi>k</mi><mo>⋅</mo><msup><mi>v</mi><mn>2</mn></msup></mrow><annotation encoding=\"application/x-tex\">f=k\\cdot v^2</annotation></semantics></math></span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"strut\" style=\"height:0.8889em;vertical-align:-0.1944em;\"></span><span class=\"mord mathnormal\" style=\"margin-right:0.10764em;\">f</span><span class=\"mspace\" style=\"margin-right:0.2778em;\"></span><span class=\"mrel\">=</span><span class=\"mspace\" style=\"margin-right:0.2778em;\"></span></span><span class=\"base\"><span class=\"strut\" style=\"height:0.6944em;\"></span><span class=\"mord mathnormal\" style=\"margin-right:0.03148em;\">k</span><span class=\"mspace\" style=\"margin-right:0.2222em;\"></span><span class=\"mbin\">⋅</span><span class=\"mspace\" style=\"margin-right:0.2222em;\"></span></span><span class=\"base\"><span class=\"strut\" style=\"height:0.8141em;\"></span><span class=\"mord\"><span class=\"mord mathnormal\" style=\"margin-right:0.03588em;\">v</span><span class=\"msupsub\"><span class=\"vlist-t\"><span class=\"vlist-r\"><span class=\"vlist\" style=\"height:0.8141em;\"><span style=\"top:-3.063em;margin-right:0.05em;\"><span class=\"pstrut\" style=\"height:2.7em;\"></span><span class=\"sizing reset-size6 size3 mtight\"><span class=\"mord mtight\">2</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span>\nحيث\n<span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\"><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\"><semantics><mrow><mi>k</mi></mrow><annotation encoding=\"application/x-tex\">k</annotation></semantics></math></span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"strut\" style=\"height:0.6944em;\"></span><span class=\"mord mathnormal\" style=\"margin-right:0.03148em;\">k</span></span></span></span>\nمُعامل الاحتكاك و\n<span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\"><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\"><semantics><mrow><mi>v</mi></mrow><annotation encoding=\"application/x-tex\">v</annotation></semantics></math></span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"strut\" style=\"height:0.4306em;\"></span><span class=\"mord mathnormal\" style=\"margin-right:0.03588em;\">v</span></span></span></span>\nسرعة مركز عطالة كل كرة عند لحظة\n<span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\"><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\"><semantics><mrow><mi>t</mi></mrow><annotation encoding=\"application/x-tex\">t</annotation></semantics></math></span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"strut\" style=\"height:0.6151em;\"></span><span class=\"mord mathnormal\">t</span></span></span></span>.</p>\n<p class=\"paragraph\">دلّت القياسات عن بلوغ الكرة الحديدية سطح الأرض عند اللّحظة\n<span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\"><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\"><semantics><mrow><mi>t</mi><mo>=</mo><mn>4.4</mn><mtext> </mtext><mi>s</mi></mrow><annotation encoding=\"application/x-tex\">t=4.4\\,s</annotation></semantics></math></span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"strut\" style=\"height:0.6151em;\"></span><span class=\"mord mathnormal\">t</span><span class=\"mspace\" style=\"margin-right:0.2778em;\"></span><span class=\"mrel\">=</span><span class=\"mspace\" style=\"margin-right:0.2778em;\"></span></span><span class=\"base\"><span class=\"strut\" style=\"height:0.6444em;\"></span><span class=\"mord\">4.4</span><span class=\"mspace\" style=\"margin-right:0.1667em;\"></span><span class=\"mord mathnormal\">s</span></span></span></span>\nوبعد تأخّر بثانية واحدة تصل كرة التنس إلى سطح الأرض. (نأخذ\n<span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\"><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\"><semantics><mrow><mi>g</mi><mo>=</mo><mn>9.8</mn><mtext> </mtext><mi>m</mi><mo>⋅</mo><msup><mi>s</mi><mrow><mo>−</mo><mn>2</mn></mrow></msup></mrow><annotation encoding=\"application/x-tex\">g=9.8\\,m\\cdot s^{-2}</annotation></semantics></math></span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"strut\" style=\"height:0.625em;vertical-align:-0.1944em;\"></span><span class=\"mord mathnormal\" style=\"margin-right:0.03588em;\">g</span><span class=\"mspace\" style=\"margin-right:0.2778em;\"></span><span class=\"mrel\">=</span><span class=\"mspace\" style=\"margin-right:0.2778em;\"></span></span><span class=\"base\"><span class=\"strut\" style=\"height:0.6444em;\"></span><span class=\"mord\">9.8</span><span class=\"mspace\" style=\"margin-right:0.1667em;\"></span><span class=\"mord mathnormal\">m</span><span class=\"mspace\" style=\"margin-right:0.2222em;\"></span><span class=\"mbin\">⋅</span><span class=\"mspace\" style=\"margin-right:0.2222em;\"></span></span><span class=\"base\"><span class=\"strut\" style=\"height:0.8141em;\"></span><span class=\"mord\"><span class=\"mord mathnormal\">s</span><span class=\"msupsub\"><span class=\"vlist-t\"><span class=\"vlist-r\"><span class=\"vlist\" style=\"height:0.8141em;\"><span style=\"top:-3.063em;margin-right:0.05em;\"><span class=\"pstrut\" style=\"height:2.7em;\"></span><span class=\"sizing reset-size6 size3 mtight\"><span class=\"mord mtight\"><span class=\"mord mtight\">−</span><span class=\"mord mtight\">2</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span>).</p>\n<p class=\"paragraph\"><strong>معطيات:</strong></p>\n<div class=\"table-wrapper\"><table>\n<thead>\n<tr>\n<th>الجملة المدروسة</th>\n<th>الكرة الحديدية</th>\n<th>كرة التنس</th>\n</tr>\n</thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td>الكتلة <span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\"><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\"><semantics><mrow><mi>m</mi><mo stretchy=\"false\">(</mo><mi>g</mi><mo stretchy=\"false\">)</mo></mrow><annotation encoding=\"application/x-tex\">m(g)</annotation></semantics></math></span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"strut\" style=\"height:1em;vertical-align:-0.25em;\"></span><span class=\"mord mathnormal\">m</span><span class=\"mopen\">(</span><span class=\"mord mathnormal\" style=\"margin-right:0.03588em;\">g</span><span class=\"mclose\">)</span></span></span></span></td>\n<td><span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\"><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\"><semantics><mrow><mn>700</mn></mrow><annotation encoding=\"application/x-tex\">700</annotation></semantics></math></span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"strut\" style=\"height:0.6444em;\"></span><span class=\"mord\">700</span></span></span></span></td>\n<td><span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\"><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\"><semantics><mrow><mn>56</mn></mrow><annotation encoding=\"application/x-tex\">56</annotation></semantics></math></span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"strut\" style=\"height:0.6444em;\"></span><span class=\"mord\">56</span></span></span></span></td>\n</tr>\n<tr>\n<td>معامل الاحتكاك <span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\"><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\"><semantics><mrow><mi>k</mi><mo stretchy=\"false\">(</mo><mi>S</mi><mi>I</mi><mo stretchy=\"false\">)</mo></mrow><annotation encoding=\"application/x-tex\">k(SI)</annotation></semantics></math></span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"strut\" style=\"height:1em;vertical-align:-0.25em;\"></span><span class=\"mord mathnormal\" style=\"margin-right:0.03148em;\">k</span><span class=\"mopen\">(</span><span class=\"mord mathnormal\" style=\"margin-right:0.05764em;\">S</span><span class=\"mord mathnormal\" style=\"margin-right:0.07847em;\">I</span><span class=\"mclose\">)</span></span></span></span></td>\n<td><span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\"><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\"><semantics><mrow><mn>1.19</mn><mo>×</mo><mn>1</mn><msup><mn>0</mn><mrow><mo>−</mo><mn>3</mn></mrow></msup></mrow><annotation encoding=\"application/x-tex\">1.19\\times 10^{-3}</annotation></semantics></math></span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"strut\" style=\"height:0.7278em;vertical-align:-0.0833em;\"></span><span class=\"mord\">1.19</span><span class=\"mspace\" style=\"margin-right:0.2222em;\"></span><span class=\"mbin\">×</span><span class=\"mspace\" style=\"margin-right:0.2222em;\"></span></span><span class=\"base\"><span class=\"strut\" style=\"height:0.8141em;\"></span><span class=\"mord\">1</span><span class=\"mord\"><span class=\"mord\">0</span><span class=\"msupsub\"><span class=\"vlist-t\"><span class=\"vlist-r\"><span class=\"vlist\" style=\"height:0.8141em;\"><span style=\"top:-3.063em;margin-right:0.05em;\"><span class=\"pstrut\" style=\"height:2.7em;\"></span><span class=\"sizing reset-size6 size3 mtight\"><span class=\"mord mtight\"><span class=\"mord mtight\">−</span><span class=\"mord mtight\">3</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></td>\n<td><span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\"><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\"><semantics><mrow><mn>9.50</mn><mo>×</mo><mn>1</mn><msup><mn>0</mn><mrow><mo>−</mo><mn>4</mn></mrow></msup></mrow><annotation encoding=\"application/x-tex\">9.50\\times 10^{-4}</annotation></semantics></math></span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"strut\" style=\"height:0.7278em;vertical-align:-0.0833em;\"></span><span class=\"mord\">9.50</span><span class=\"mspace\" style=\"margin-right:0.2222em;\"></span><span class=\"mbin\">×</span><span class=\"mspace\" style=\"margin-right:0.2222em;\"></span></span><span class=\"base\"><span class=\"strut\" style=\"height:0.8141em;\"></span><span class=\"mord\">1</span><span class=\"mord\"><span class=\"mord\">0</span><span class=\"msupsub\"><span class=\"vlist-t\"><span class=\"vlist-r\"><span class=\"vlist\" style=\"height:0.8141em;\"><span style=\"top:-3.063em;margin-right:0.05em;\"><span class=\"pstrut\" style=\"height:2.7em;\"></span><span class=\"sizing reset-size6 size3 mtight\"><span class=\"mord mtight\"><span class=\"mord mtight\">−</span><span class=\"mord mtight\">4</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></td>\n</tr>\n</tbody>\n</table></div>\n<ol class=\"paragraph orderedList\">\n<li class=\"paragraph\" style=\"font-size:1em\">\n<p class=\"paragraph\">باستعمال التحليل البُعدي، جِدْ الوحدة الدولية للثابت\n<span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\"><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\"><semantics><mrow><mi>k</mi></mrow><annotation encoding=\"application/x-tex\">k</annotation></semantics></math></span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"strut\" style=\"height:0.6944em;\"></span><span class=\"mord mathnormal\" style=\"margin-right:0.03148em;\">k</span></span></span></span>.</p>\n</li>\n<li class=\"paragraph\" style=\"font-size:1em\">\n<p class=\"paragraph\">بتطبيق القانون الثاني لنيوتن جِدْ المعادلة التفاضلية التي تُحققها سرعة مركز عطالة إحدى الكرتين\n<span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\"><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\"><semantics><mrow><mi>v</mi><mo stretchy=\"false\">(</mo><mi>t</mi><mo stretchy=\"false\">)</mo></mrow><annotation encoding=\"application/x-tex\">v(t)</annotation></semantics></math></span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"strut\" style=\"height:1em;vertical-align:-0.25em;\"></span><span class=\"mord mathnormal\" style=\"margin-right:0.03588em;\">v</span><span class=\"mopen\">(</span><span class=\"mord mathnormal\">t</span><span class=\"mclose\">)</span></span></span></span>.</p>\n</li>\n<li class=\"paragraph\" style=\"font-size:1em\">\n<p class=\"paragraph\">بَيِّن أنّ السرعة الحدِّية\n<span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\"><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\"><semantics><mrow><msub><mi>v</mi><mrow><mi>l</mi><mi>i</mi><mi>m</mi></mrow></msub></mrow><annotation encoding=\"application/x-tex\">v_{lim}</annotation></semantics></math></span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"strut\" style=\"height:0.5806em;vertical-align:-0.15em;\"></span><span class=\"mord\"><span class=\"mord mathnormal\" style=\"margin-right:0.03588em;\">v</span><span class=\"msupsub\"><span class=\"vlist-t vlist-t2\"><span class=\"vlist-r\"><span class=\"vlist\" style=\"height:0.3361em;\"><span style=\"top:-2.55em;margin-left:-0.0359em;margin-right:0.05em;\"><span class=\"pstrut\" style=\"height:2.7em;\"></span><span class=\"sizing reset-size6 size3 mtight\"><span class=\"mord mtight\"><span class=\"mord mathnormal mtight\" style=\"margin-right:0.01968em;\">l</span><span class=\"mord mathnormal mtight\">im</span></span></span></span></span><span class=\"vlist-s\">​</span></span><span class=\"vlist-r\"><span class=\"vlist\" style=\"height:0.15em;\"><span></span></span></span></span></span></span></span></span></span>\nتُكتب بالعبارة:\n<span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\"><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\"><semantics><mrow><msub><mi>v</mi><mrow><mi>l</mi><mi>i</mi><mi>m</mi></mrow></msub><mo>=</mo><msqrt><mstyle displaystyle=\"true\" scriptlevel=\"0\"><mfrac><mrow><mi>m</mi><mo>⋅</mo><mi>g</mi></mrow><mi>k</mi></mfrac></mstyle></msqrt></mrow><annotation encoding=\"application/x-tex\">v_{lim}=\\sqrt{\\dfrac{m\\cdot g}{k}}</annotation></semantics></math></span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"strut\" style=\"height:0.5806em;vertical-align:-0.15em;\"></span><span class=\"mord\"><span class=\"mord mathnormal\" style=\"margin-right:0.03588em;\">v</span><span class=\"msupsub\"><span class=\"vlist-t vlist-t2\"><span class=\"vlist-r\"><span class=\"vlist\" style=\"height:0.3361em;\"><span style=\"top:-2.55em;margin-left:-0.0359em;margin-right:0.05em;\"><span class=\"pstrut\" style=\"height:2.7em;\"></span><span class=\"sizing reset-size6 size3 mtight\"><span class=\"mord mtight\"><span class=\"mord mathnormal mtight\" style=\"margin-right:0.01968em;\">l</span><span class=\"mord mathnormal mtight\">im</span></span></span></span></span><span class=\"vlist-s\">​</span></span><span class=\"vlist-r\"><span class=\"vlist\" style=\"height:0.15em;\"><span></span></span></span></span></span></span><span class=\"mspace\" style=\"margin-right:0.2778em;\"></span><span class=\"mrel\">=</span><span class=\"mspace\" style=\"margin-right:0.2778em;\"></span></span><span class=\"base\"><span class=\"strut\" style=\"height:2.44em;vertical-align:-0.9373em;\"></span><span class=\"mord sqrt\"><span class=\"vlist-t vlist-t2\"><span class=\"vlist-r\"><span class=\"vlist\" style=\"height:1.5027em;\"><span class=\"svg-align\" style=\"top:-4.4em;\"><span class=\"pstrut\" style=\"height:4.4em;\"></span><span class=\"mord\" style=\"padding-left:1em;\"><span class=\"mord\"><span class=\"mopen nulldelimiter\"></span><span class=\"mfrac\"><span class=\"vlist-t vlist-t2\"><span class=\"vlist-r\"><span class=\"vlist\" style=\"height:1.1214em;\"><span style=\"top:-2.314em;\"><span class=\"pstrut\" style=\"height:3em;\"></span><span class=\"mord\"><span class=\"mord mathnormal\" style=\"margin-right:0.03148em;\">k</span></span></span><span style=\"top:-3.23em;\"><span class=\"pstrut\" style=\"height:3em;\"></span><span class=\"frac-line\" style=\"border-bottom-width:0.04em;\"></span></span><span style=\"top:-3.677em;\"><span class=\"pstrut\" style=\"height:3em;\"></span><span class=\"mord\"><span class=\"mord mathnormal\">m</span><span class=\"mspace\" style=\"margin-right:0.2222em;\"></span><span class=\"mbin\">⋅</span><span class=\"mspace\" style=\"margin-right:0.2222em;\"></span><span class=\"mord mathnormal\" style=\"margin-right:0.03588em;\">g</span></span></span></span><span class=\"vlist-s\">​</span></span><span class=\"vlist-r\"><span class=\"vlist\" style=\"height:0.686em;\"><span></span></span></span></span></span><span class=\"mclose nulldelimiter\"></span></span></span></span><span style=\"top:-3.4627em;\"><span class=\"pstrut\" style=\"height:4.4em;\"></span><span class=\"hide-tail\" style=\"min-width:1.02em;height:2.48em;\"><svg xmlns=\"http://www.w3.org/2000/svg\" width='400em' height='2.48em' viewBox='0 0 400000 2592' preserveAspectRatio='xMinYMin slice'><path d='M424,2478\nc-1.3,-0.7,-38.5,-172,-111.5,-514c-73,-342,-109.8,-513.3,-110.5,-514\nc0,-2,-10.7,14.3,-32,49c-4.7,7.3,-9.8,15.7,-15.5,25c-5.7,9.3,-9.8,16,-12.5,20\ns-5,7,-5,7c-4,-3.3,-8.3,-7.7,-13,-13s-13,-13,-13,-13s76,-122,76,-122s77,-121,77,-121\ns209,968,209,968c0,-2,84.7,-361.7,254,-1079c169.3,-717.3,254.7,-1077.7,256,-1081\nl0 -0c4,-6.7,10,-10,18,-10 H400000\nv40H1014.6\ns-87.3,378.7,-272.6,1166c-185.3,787.3,-279.3,1182.3,-282,1185\nc-2,6,-10,9,-24,9\nc-8,0,-12,-0.7,-12,-2z M1001 80\nh400000v40h-400000z'/></svg></span></span></span><span class=\"vlist-s\">​</span></span><span class=\"vlist-r\"><span class=\"vlist\" style=\"height:0.9373em;\"><span></span></span></span></span></span></span></span></span></p>\n</li>\n<li class=\"paragraph\" style=\"font-size:1em\">\n<p class=\"paragraph\">احسب السرعة الحدِّية\n<span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\"><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\"><semantics><mrow><msub><mi>v</mi><mrow><mi>l</mi><mi>i</mi><mi>m</mi></mrow></msub></mrow><annotation encoding=\"application/x-tex\">v_{lim}</annotation></semantics></math></span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"strut\" style=\"height:0.5806em;vertical-align:-0.15em;\"></span><span class=\"mord\"><span class=\"mord mathnormal\" style=\"margin-right:0.03588em;\">v</span><span class=\"msupsub\"><span class=\"vlist-t vlist-t2\"><span class=\"vlist-r\"><span class=\"vlist\" style=\"height:0.3361em;\"><span style=\"top:-2.55em;margin-left:-0.0359em;margin-right:0.05em;\"><span class=\"pstrut\" style=\"height:2.7em;\"></span><span class=\"sizing reset-size6 size3 mtight\"><span class=\"mord mtight\"><span class=\"mord mathnormal mtight\" style=\"margin-right:0.01968em;\">l</span><span class=\"mord mathnormal mtight\">im</span></span></span></span></span><span class=\"vlist-s\">​</span></span><span class=\"vlist-r\"><span class=\"vlist\" style=\"height:0.15em;\"><span></span></span></span></span></span></span></span></span></span>\nلكل كرة.</p>\n</li>\n<li class=\"paragraph\" style=\"font-size:1em\">\n<p class=\"paragraph\">تمَّ تسجيل سرعة الكرتين خلال الزمن والحصول ببرنامج معلوماتي على المُنحنيين المُمثّلين في (الشكل 1).</p>\n<p class=\"paragraph\"><img src=\"https://media.benahmed.education/uploads/ccb59d10-8292-4ceb-8ad0-98e5b14cf29a.svg\" alt=\"منحنيا سرعة مركز عطالة الكرة الحديدية وكرة التنس بدلالة الزمن أثناء السقوط في الهواء\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\"></p>\n<ol class=\"paragraph orderedList\">\n<li class=\"paragraph\" style=\"font-size:1em\">عَيِّن بيانيا سرعة كل كرة لحظة بلوغها سطح الأرض.</li>\n<li class=\"paragraph\" style=\"font-size:1em\">هل بلغت الكرتان النظام الدائم عند بلوغهما سطح الأرض؟ علّل.</li>\n<li class=\"paragraph\" style=\"font-size:1em\">هل تتعلق سرعة الكرة بكتلتها في هذه الحالة؟ علِّل.</li>\n</ol>\n</li>\n</ol>\n<p class=\"paragraph\"><strong>3.</strong> استنادا إلى الدراستين السابقتين، اشرح تأثير كتلة الجسم على تطوّر سرعة مركز عطالته أثناء السقوط الشاقولي.</p>\n","solutionPreviewHtml":"<h3>1. دراسة السقوط الشاقولي بإهمال قوى الاحتكاك وتأثيرات الهواء</h3>\n<h4>تعريف المرجع العطالي</h4>\n<p class=\"paragraph\">المرجع العطالي (الغاليلي) هو المرجع الذي يتحقّق فيه <strong>مبدأ العطالة</strong> (القانون الأول لنيوتن): كل جسم معزول أو شبه معزول ميكانيكيا يبقى فيه ساكنا أو في حركة مستقيمة منتظمة.</p>\n<p class=\"paragraph\">المرجع السطحي الأرضي، المرتبط بسطح الأرض، يُعتبر عطاليا في هذه الدراسة لأنّ مدّة السقوط (بضع ثوان) صغيرة جدا أمام مدّة دوران الأرض حول نفسها، فتأثير هذا الدوران مهمل.</p>\n","places":[{"kind":"bac","paperSlug":"/بكالوريا/2022/علوم-تجريبية","paperLabel":"بكالوريا 2022 · علوم تجريبية · الموضوع الثاني · التمرين الأول","page":null,"number":null,"label":null}]}},"pageContext":{"pageType":"exercise","id":"5af71464-5347-4e29-ae39-358c7a8fa09b","title":"تمرين 50","level":"سنة ثالثة ثانوي","division":"علوم تجريبية","unitPath":"/تطور-جملة-ميكانيكية/علوم-تجريبية-سنة-ثالثة-ثانوي","levelPath":"/علوم-تجريبية-سنة-ثالثة-ثانوي","canonicalPath":"/تمرين-50/تطور-جملة-ميكانيكية/علوم-تجريبية-سنة-ثالثة-ثانوي","related":[{"title":"تمرين 53","slug":"/تمرين-53/تطور-جملة-ميكانيكية/علوم-تجريبية-سنة-ثالثة-ثانوي"},{"title":"تمرين 57","slug":"/تمرين-57/تطور-جملة-ميكانيكية/علوم-تجريبية-سنة-ثالثة-ثانوي"},{"title":"تمرين 59","slug":"/تمرين-59/تطور-جملة-ميكانيكية/علوم-تجريبية-سنة-ثالثة-ثانوي"}],"previous":{"title":"تمرين 47","slug":"/تمرين-47/تطور-جملة-ميكانيكية/علوم-تجريبية-سنة-ثالثة-ثانوي"},"next":{"title":"تمرين 53","slug":"/تمرين-53/تطور-جملة-ميكانيكية/علوم-تجريبية-سنة-ثالثة-ثانوي"}}},
    "staticQueryHashes": ["2765781940","2956526940","3051459005","3459843155"]}